يادداشت برداري علمي (درخت حافظه)
چکيده: درخت حافظه روش علمي يادداشت برداري است که بوسيله آن مي توان شکل کلي موضوع و ارتباط بين نکات مختلف را نشان داد. شکل جاي گيري مطالب در درخت حافظه به گونه اي است که يادآوري و دوره مطالب را بسيار آسان مي کند. با خواندن اين مقاله با اين روش آشنا خواهيد شد.
در اين روش مطالب بصورت فهرست وار نوشته نمي شوند بلکه شکل شاخه اي دارند، به اين گونه که موضوع اصلي و درجه اهميت مطالب و ارتباط بين آنها بصورت کاملا مشخص نشان داده مي شود. مزيت ديگر اين روش آن است که به راحتي مي توان مطالب جديد را به درخت حافظه تکميل شده اضافه کرد، بدون آنکه نظم مطالب از بين برود، در يادداشت برداري معمولي اين کار امکان ندارد.
مهم تر از همه اينکه شکل ظاهري درخت حافظه در به خاطر آوردن مطالب کمک بسياري مي کند. اگر شما شکل درخت حافظه را به خاطر بياوريد و آن را در ذهن خود ترسيم کنيد، مطمئنا مطالب ذکر شده در آن و ترتيب جاي گيري آنها را نيز به خاطر خواهيد آورد. چون در اين روش براي درک مطالب و ارتباط آنها با يکديگر قسمتهاي بيشتري از مغز فعال مي شود و يادآوري آسان تر خواهد شد.
درخت حافظه علاوه بر يادداشت برداري در موارد زير نيز کاربرد دارد:
- خلاصه کردن مطالب
- تنظيم مطالبي که از منابع مختلف گردآوري شده است.
- بررسي مسائل دشوار و پيچيده
- ايجاد طرحي کلي از موضوع مورد مطالعه
ترسيم درخت حافظه
در اينجا قسمتي از يک درخت حافظه را مي بينيد که موضوع اصلي آن يادگيري مرحله اي است.
براي ترسيم درخت حافظه به ترتيب زير عمل کنيد:
1- موضوع اصلي را در پايين صفحه بنويسيد و دور آن خط بکشيد. سپس از اين قسمت خطي را به طرف بالاي صفحه امتداد دهيد. اين قسمت با شماره 1 در شکل مشخص شده است.
2- سپس خطوطي را از خط اصلي انشعاب دهيد و نکات مهم مرتبط با موضوع را در کنار اين خطوط بنويسيد. اين قسمت ها با شماره 2 در شکل نشان داده شده است.
3-اگر مطالب ديگري در ارتباط با نکات قبلي وجود دارد، خطوط قبلي را انشعاب داده و آن مطالب را بنويسيد. اين قسمت ها با شماره 3 در شکل نشان داده شده است.
4- خطوط قبلي را باز هم انشعاب داده و مطالب جزئي تر را در کنار آنها بنويسيد. (شماره 4 در شکل)
همانطور که مي بينيد اين شکل دقيقا شبيه درختي است که شاخه هاي آن به همه طرف پراکنده شده است. البته محدوديتي در شکل ظاهري درخت حافظه وجود ندارد، فقط بايد به اين نکته توجه داشت که موضوع اصلي در پايين و گوشه صفحه قرار گيرد و مطالب ديگر به ترتيب اهميت از آن منشعب شوند.
بعدها مي توانيد مطالب جديدتر را نيز به همين ترتيب به درخت حافظه اضافه کنيد
تقويت مهارت يادداشت برداري به روش علمي ( تکنيک درخت حافظه )
وقتي به ترسيم درخت حافظه مسلط شديد، مي توانيد از آن بعنوان بهترين وسيله براي دوره مطالب و يا خلاصه نويسي استفاده کنيد. بنابراين سعي کنيد اين مهارت را در خود پرورش دهيد.
توصيه هاي زير در پرورش اين مهارت به شما کمک مي کند:
- در بالاي صفحه تاريخ رسم درخت حافظه را بنويسيد.
- از کلمات و عبارات کوتاه و کليدي استفاده کنيد.
- مطالب را بصورت کلمات و عبارات کليدي بر روي درخت حافظه يادداشت کنيد و از توضيحات اضافي بپرهيزيد. بخاطر داشته باشيد که فقط 20% اطلاعات بايد بر روي درخت نوشته شود و 80% بقيه در حافظه نگهداري مي شود. در هنگام دوره کردن اگر چند بار کلمات کليدي را مرور کنيد، ذهن فعال شده و بقيه مطالب را به ياد خواهيد آورد.
- خوش خط و خوانا بنويسيد. کلمات را با فاصله و خوانا بنويسيد تا در خواندن آنها دچار مشکل نشويد.
- براي مشخص کردن مطالب متفاوت، از رنگ هاي مختلف استفاده کنيد. اين کار از سردرگمي شما جلوگيري کرده و به فهم مطلب کمک مي کند. مي توانيد شاخه اصلي را با يک رنگ مشخص کرده و شاخه هاي منشعب شده را با رنگ ديگري و به همين ترتيب تا آخر.
- از نشانه ها و تصاوير استفاده کنيد. در جايي که لازم است از نشانه ها و نقاشي هاي کوچکي که برايتان معني دار و مرتبط با موضوع است، استفاده کنيد. زيرا هنگام يادآوري مطالب، تصاوير سريع تر از کلمات به ذهن خطور مي کنند و راحت تر به ياد آورده مي شوند.
و نکته آخر اينکه، حتما يک بار اين روش را امتحان کنيد تا تاثير مثبت آن را شخصا تجربه نمائيد و سپس آن را بعنوان يکي از مهارت هاي يادگيري به کار بنديد
در کلاس درس چگونه می توانیم خوب یاد بگیریم؟
چند نکته مفید برای افرادی که در حال تحصیل هستند وجود دارد که در یادگیری سریع سرکلاس درس تأثیر بسزایی دارد.
1- پیش مطالعه هر درس قبل از رفتن به کلاس؛ سعی کنید شب قبل از درس و یا قبل از کلاس درس در همان روزی که باید آن درس را بخوانید حدود پنج دقیقه درسی که تاکنون نیاموخته اید را مطالعه کنید، عنوان درس، سرتيترها و یک مرور کلی به همراه رسم الگوی یادآوری به شکل خلاصه کمک شایانی به فهم بهتر درس در کلاس دارد. مثلاً موضوع درس را مینویسید سپس شاخه های اصلی و فرعی را با توجه به نکات درس رسم می کنید.
2- تمرکز کامل در کلاس درس با وضعیت گیراوپذیرا هم از لحاظ جسمی و بدنی و هم از نظر روحی و ذهنی، و یادداشت برداری از نکات مهمی که معلم به آن اشاره می کند، منظور از وضعیت گیراوپذیرا از نظر جسمی رعایت اصول صحیح نشستن و از نظر ذهنی، پیش مطالعه است.
3- مرور هر درس بعد از کلاس و تکمیل یادداشت ها؛ بلافاصله بعد از کلاس حدود پنج دقیقه به مرور مطالب می پردازید و الگوی یادآوری را که از قبل رسم کرده اید تکمیل می کنید و یکبار همة آنها را مرور می کنید.
4- مرور الگوی یادآوری درس های قبلی که تاریخ مرورآنها فرار رسیده است؛ قبل از شروع به خواندن درس جدید به الگوهای یادآوری رجوع میکنید و الگوهایی که تاریخ مرور آنها فرار رسیده است را مرور می کنید و بعد به سراغ درس جدید می روید. مرور مقدم بر خواندن است. سعی کنید به این نکات اهمیت دهید و با اجرای آنها همه درس را در کلاس یاد بگیرید.
در زمان کوتاه چگونه درس بخوانیم که موفق شویم !؟
همان طور که در گذشته هم به آن اشاره شده، سیستم هشت مرحلهای خواندن بدون فراموشی بهترین و کاملترین روش مطالعه است اما گاهی پیش می آید که به دلیل کمبود وقت نمی توانید از آن استفاده کنید مثلاً شب امتحان است و شما از قبل طبق سیستم هشت مرحله ای مطالب کتاب را مطالعه نکرده اید و هدفتان هم کسب نمره عالی در این درس است.
نگران نباشید در چنین مواقعی روشي وجود دارد که می تواند تا حدی جای سیستم هشت مرحله ای را پرکند و به مراتب بهتر از روش های مطالعه سنتی است، نام این روش، روش سؤال و جواب یا تقسیم صفحه است، به این ترتیب که یک برگ کاغذ را همانند شکل طراحی می کنید.
|
شماره صفحه |
سوال |
جواب |
|
132 |
نظریه کوا نتوم را چه کسی طرح کرد؟ آنرا توضيح دهيد؟ |
|
|
... |
|
|
سپس قبل از اینکه شروع به خواندن کنید مثل یک طراح سؤال شروع به طرح سؤال میکنید، تا کنون به شکل بوده که در هنگام مطالعه و یا بعد از آن سؤالاتی را در رابطه با موضوع مورد مطالعه طرح می کردیم اما اکنون باید قبل از مطالعه همانند یک معلم که سؤالات امتحاني را طرح می کند به طرح سؤال بپردازید مثلاً « نظریه کوا نتوم را چه کسی طرح کرد؟ آنرا توضيح دهيد؟.» این سؤالات را در ستون «سؤالات» مینویسید و شماره صفحه مربوط به آنرا هم در ستون « شماره صفحه» مینویسید و سپس با توجه به جوابی که دارد برای آن فضا قرار می دهید، به همین ترتیب سایر سؤالات را با شمارة صفحه آن ثبت می کنید و سؤالاتی را که امکان دارد در خود کتاب باشد و یا معلم از قبل طرح کرده است را هم مینویسید ، بعد از طرح سؤالات سعی کنید در مورد جواب آنها فکر کرده و پاسخ سؤالات را پیدا کنید، بعد از تفکر به سراغ کتاب و صفحه مربوط به سؤال رفته و جواب سؤالات را پیدا کرده و به شکل کلیدی در ستون «جوابها» می نویسید به همین ترتیب جواب همه سؤالات را مینویسید، بعد از طی این مراحل و نوشتن جواب سؤالات نوبت به خواندن سؤالات به همراه جواب آنها می رسد و شما جواب هایی را که نوشته اید می خوانید ، با این روش یادگیری خیلی بهتر از روش سنتی است ، اما سعی کنید تا حد امکان از همان سیستم هشت مرحله ای خواندن بدون فراموشی استفاده کنید.
مطالعه به سبکي ديگر!
اغلب دانش آموزان، دانشجويان و علاقه مندان آموزشي از مربيان و استادان خود بارها پرسش مي کنند که چگونه مطالعه کنيم تا مطالب را بهتر در ذهن سازماندهي کنيم؟ صبح زود مطالعه کنيم يا شب هنگام؟ با صداي بلند مطالعه کنيم يا به آهستگي مطالب را مرور کنيم؟ پيشکسوتان فرهنگي نيز با توجه به تجربيات و روش هاي علمي شيوه هايي را توصيه مي کنند.
مطلب زير از کتاب زمينه روانشناسي "هيلگارد" تهيه شده که مي تواند پاسخگوي برخي از پرسش هاي مربوط به شيوه هاي مطالعاتي باشد. با هم اين مطلب را مرور مي کنيم:
اساس امر مطالعه و خواندن بدون فراموشي، يادگيري و حافظه است. در اين جا با تکنيک " PQRST" ( که مخفف آن در زبان لاتين، " Preview " مرور اجمالي، " Question " سوال، " Read " خواندن، "Self-recitation" تلقين و تکرار " Test" آزمون است) آشنا مي شويد.
مرحله P (مرور اجمالي):
در اولين گام مطالعه، مروري اجمالي بر کل مطالب مورد مطالعه کنيد تا از موضوعهاي اصلي آن تصوري پيدا کنيد. اين کار را مي توان با خواندن رئوس مطالب و سپس گفتارهاي اصلي و تصاوير و عکس هاي آن انجام داد.
مهمترين جنبه مرحله مرور اجمالي اين است که مي توان خلاصه مطالب را در پايان هر فصل به دقت خواند و در مورد هر يک از نکاتي که در اين خلاصه آمده است تامل کرد. خواه ناخواه به ذهنتان خطور مي کند که بايد پس از خواندن مطالب جواب را پيدا کرده باشيد و دستاورد اين مرحله، به دست آوردن ديد کلي نسبت به عناوين فصل ها و نحوه سازماندهي آنهاست.
مرحله Q (پرسش کردن):
عناوين اصلي مطالب را به يک يا چند پرسش تبديل کنيد؛ پرسش هايي که با خواندن آن گفتارها، به پاسخ آنها دست مي يابيد. بايد از خود بپرسيد: " مطالب عمده اي که مولف مي خواهد در اين گفتار بيان کند، چيست؟ "
مرحله R (خواندن):
در اين مرحله، گفتار مورد نظر را با دقت به معناي آن بخوانيد و بکوشيد جواب پرسش هايي را که در مرحله Q مطرح کرده بوديد بيابيد، لذا بايد در مورد آنچه که در دست مطالعه داريد تامل کنيد و آن را به مطالب ديگري که مي دانيد ارتباط دهيد. پس مي توان واژه ها يا عبارات کليدي را در متن علامت زد. اصولا مي بايست 10 الي 15 درصد متن را علامت زد زيرا در اين مرحله، هدف اين است که واژه ها يا مطالب اصلي متن مشخص شود تا بعد بتوانيد آنها را مرور کنيد. تا وقتي تمام گفتار و مطالب کليدي آن را نخوانده ايد يادداشت برنداريد اين کار کمک مي کند اهميت نسبي هر نکته را دريابيد.
مرحله S (تلقين و تکرار):
پس از به پايان رساندن مطالعه مطالب بکوشيد تا نکات عمده آن را به ياد آوريد و اطلاعاتي را که در آن مطرح شده است از حفظ بيان کنيد، درس پس دادن به خود، روش بسيار موثري براي تثبيت مطالب در حافظه است. مطالب را به زبان خودتان بيان کنيد و اطلاعات مطرح شده را از حفظ بگوييد. در نبود افراد بهتر است با صداي بلند اين کار را انجام دهيد اما اگر افراد ديگري هم حضور دارند مي توانيد اين کار را در ذهنتان انجام دهيد. مطلب را با متن مقابله کنيد تا مطمئن شويد که آنها را درست و کامل به ياد آورده ايد. با تکرار يا از برکردن مطالب، متوجه مي شويد که چه چيزهايي را به خاطر نسپرده ايد. اين کار به شما کمک مي کند تا اطلاعات را در ذهن خود سازماندهي کنيد. پس از آنکه گفتار اولي به پايان رسيد مي توانيد به گفتار بعدي بپردازيد و باز هم مراحل S.R.Q را در مورد آن به کار بنديد. همين روش را تا پايان گفتارهاي يک فصل اعمال کنيد.
مرحله T (آزمون):
پس از پايان مطالعه يک فصل، بايد از خودتان امتحان بگيريد و کل مطالب فصل را مرور کنيد. بنابراين يادداشت هاي خود را دوره کنيد و ببينيد که آيا نکات اصلي را به ياد مي آوريد يا نه؟ بکوشيد تا دريابيد که مطالب مختلف فصلها چه ارتباطي با هم دارند؟ در مرحله T ، ممکن است براي يافتن مطالب و نکات کليدي به کل فصل مراجعه کنيد و در اين مرحله بايد خلاصه فصل ها را بخوانيد، همچنين به هر مدخلي جزئيات بيشتري بيفزائيد. مرحله T را نبايد به شب امتحان موکول کرد، بهترين زمان براي اولين مرور هر فصل، بلافاصله پس از خواندن آن است.
پژوهشهاي انجام شده نشان مي دهد که روش (PQRST) بسيار مفيد بوده است، به گونه اي که بر روخواني ساده مطالب فصل، از ابتدا تا انتها ارجحيت دارد، مرحله تلقين و تکرار در اين روش بسيار مهم است. به جاي چند بار خواندن مطالب بخش عمده زمان مطالعه را براي حفظ کردن فعالانه مطالب صرف کنيد.
بر اساس پژوهشهاي انجام شده، خواندن دقيق خلاصه مطالب هر فصل، پيش از خواندن آن، بهره وري مطالعه را بسيار بيشتر مي کند. خواندن خلاصه هر فصل سبب مي شود که کل مطالب آن در ذهن سازماندهي شود. حتي اگر نخواهيد از تمام مراحل روش (PQRST) پيروي کنيد خوب است به اهميت تلقين و تکرار و خواندن خلاصه مطلب فصل براي ورود به مطلب توجه خاصي مبذول کنيد.
در این مبحث در پی آنیم که بیاموزیم چگونه بهتر فرمولها را یادبگیریم؟
برای یادگیری مطالب محاسباتی که عمدتاً در کتابهای ریاضی و فیزیک وجود دارد، سعی کنید زمانی که فرمول ها یا مطالب محاسباتی را مینویسید به گونه ای باشد که آنها را به همان شکل فهمیده اید، فرمول ها را نباید حفظ کرد بلکه باید آنها را به خوبی فهمید و با تجزیه و تحلیل آنها رابطة بین اجزاء آنها را دریافت و با کارکرد آنها آشنا شد و علاوه براستفاده راحت تر از آنها از ماندگاری طولانی آنها در ذهن هم بهره برد، در شکلی که در مطلب مورد مطالعه شکل خاصی وجود داشت، مثلاً در حال مطالعه یک مطلب هندسی هستید، در هنگام یادداشت برداری در شکل امکان آن شکل را هم می کشید و اگر امکان کشیدن آن نبود آدرس آن را در کنار یادداشت ها می نویسید.
در یادداشت برداری از فرمول ها، همه آنها را ننویسید، سعی کنید فقط یکسری از فرمول های پایه و اساسی که در جاهای مختلف و دیگر فرمولها کابرد دارد را یادداشت کنید. اگر به خاطر داشته باشید در بحث یادداشت برداری گفتیم که واژه ها را به شکل کلیدی یادداشت کنید اما در اینجا نمی توان یک واژه کلیدی را از دل یک فرمول بیرون کشید چرا که یک فرمول خودش یک کلمة کلیدی است مثلاً فرمول معادلة درجة دوم o=c+bx+ax2 دیگر قابل خلاصه کردن نیست و نمی توان بخشی از آن را به عنوان واژه کلیدی یادداشت کرد چرا که با حذف کوچکترین جزء یک فرمول اساس آن از هم می پاشد و کارکرد خود را ازدست می دهد و دیگر یک فرمول نیست، در همین مثال اگر یک علامت (+) حذف شود و فرمول به این شکل باشد o= bxc+ax2 مفهوم فرمول تغییر کرده و تبدیل به ضرب می شود یعنی c+bx تبدیل به c × bx می شود که کارکرد فرمول را از بین می برد و نتیجه غلط تولید می کند، پس در یادداشت فرمول ها باید از اصل یادداشت برداری به شکل واژه ها کلیدی صرف نظر کرد و عین فرمول را بدون کوچکترین دخل و تصرفی یادداشت کرد.
فرمولهای پایه و اساسی را بر روی الگوی يادآوري در کنار هم دسته بندی و سازماندهی می کنید و در قسمت پایین الگو مثال هایی را در ارتباط با آن فرمول ها می نویسید ، مثال هایی کاربردی که عملاً از فرمول ها در آنها استفاده شده باشد و در حل آنها یکبار مثال را برروی کاغذ مینویسید و یکبار به شکل ذهنی مثال را حل می کنید.
در مطالعه مطالب محاسباتی می توان از سیستم هشت مرحلهای خواندن بدون فراموشی هم استفاده کرد، به این ترتیب که ابتدا کتاب را یک بررسی اجمالی می کنید (در شکلی که کتاب برای اولین بار است که به دستتان میرسد)، سپس یک بخشی یا فصل از کتاب را مورد بررسی قرار می دهید. بعد چند سؤال در ذهنتان طرح می کنید و یا روی کاغذ نویسید، در مرحله خواندن نکات مهم را یادداشت می کنید و سپس به بازنگری می پردازید و در شکل لزوم یادداشت های خود را تکمیل می نمائید در مرحلة بعد یادداشت ها را دسته بندی می کنید و روی الگوی یادآوری پیاده می کنید، سپس یک امتحان از خودتان می گیرید و مراحل بعد هم مراحل مرور است که در گذشته به آن اشاره شد بنابراین طبق همان روال، مرور مطالب را هم انجام دهید.
تکنيکهايي براي تقويت تمرکز
چکيده: اکثر افراد دوست دارند در مواقعي که مطلبي را مطالعه مي کنند جاي مناسب و راحتي داشته باشند. البته برخي افراد اينگونه نيستند و در مترو، اتوبوس و تاکسي و حتي حاشيه خيابان نيز به راحتي روي مطلب يا موضوع مورد نظرشان تمرکز مي کنند. اما به راستي چرا برخي مي توانند تمرکز حواس داشته باشند و برخي ديگر از آن بي بهره اند؟
دليل آن هرچه باشد راههايي براي تقويت تمرکز در افراد وجود دارد که در اين مقاله به برخي از آنها اشاره مي کنيم.
تقويت تمرکز به تمرين نياز دارد. ممکن است در هنگام شروع تمرينات ابتدا پيشرفت کمي را حس کنيم، ولي وقتي 4 تا 6 هفته که از پرورش يادگيري مهارت ها گذشت، شاهد پيشرفت هاي قابل توجهي خواهيد شد.
براي شروع تمرينات بايد موارد زير را تمرين کنيم:
1- حواست را جمع کن:
اين شيوه ممکن است ظاهرا ساده به نظر بيايد، ولي در عين حال بسيار موثر است. وقتي که حواستان پرت مي شود و ذهنتان سرگردان است مرتب به خودتان هشدار دهيد که " حواست را جمع کن ". اين روش کم کم باعث مي شود که توجه شما به موضوع مورد نظرتان جلب گردد.
2- روش عنکبوتي:
اگر شما تار عنکبوتي را تحريک کنيد، تار تکان مي خورد و عنکبوت نسبت به جنبش تار از خود واکنش نشان داده و مي خواهد علت حرکت را بيابد. ولي وقتي اين عمل چندين بار تکرار شود، خواهيد ديد که عنکبوت ديگر نسبت به حرکت تار هيچ عکس العملي از خود نشان نمي دهد و متوجه مي شود که حشره اي به دام او نيفتاده است. اين روش را ياد گرفته و ذهن خود را پرورش دهيد و در برابر حواس پرتي تسليم نشويد. شما بايد تمرکزتان را بر روي هدفي که در ذهن داريد، حفظ کنيد.
3- فرصتي براي افکار مزاحم:
در طول روز زمان ويژه اي را به فکر کردن درباره مسائلي که به ذهن شما خطور مي کند و تمرکزتان را بهم مي زند اختصاص دهيد. به طور مثال ساعت 4:30 تا 5 بعدازظهر زماني است که شما مي توانيد به اين افکار بپردازيد. هنگامي که اين افکار مزاحم در طول روز به ذهن شما خطور کرد و باعث نگراني شما شد، به ياد بياوريد که زمان ويژه اي را براي آنها در نظر گرفته ايد و اجازه دهيد که از ذهن شما خارج شود. کساني که از اين روش استفاده کرده اند، توانسته اند 35% از افکار مزاحم را در طول 4 هفته در خود کاهش دهند و اين تغيير بزرگي است
4- چوب خط زدن براي افکار مزاحم:
کارت هاي کوچکي درست کنيد و آنها را به سه قسمت مساوي تقسيم کنيد، يک قسمت را به صبح و يک قسمت را به بعداز ظهر و قسمت سوم را به شب اختصاص دهيد. هر بار که حواستان پرت شد، يک خط در قسمت مخصوص بکشيد و براي هر روز يک کارت براي خود تهيه کنيد. به مرور متوجه خواهيد شد که تعداد خط ها روز به روز کاهش مي يابد و اين واقعا جالب است.
5- زمان استراحت:
وقتي که ما براي مدت طولاني مي نشينيم، خون بدن ما به دليل نيروي جاذبه، به طرف پايين ترين نقطه بدن يعني پاها کشيده مي شود. ماهيچه هاي ما همانند يک پمپ عمل مي کنند. هنگامي که پس از نشستن راه مي رويم، خون به طور يکنواخت به سراسر بدن مي رسد. در نتيجه اکسيژن بيشتري به مغز شما مي رسد و احساس شادابي و سرحالي مي کنيد.
6- عوض کردن موضوع:
بسياري از دانش آموزان به وسيله تغيير موضوع مطالعه به تمرکزشان کمک مي کنند. شما هم مي توانيد هر 2 ساعت را به مطالعه يک درس اختصاص دهيد و پس از آن موضوع را عوض کنيد.
7- جايزه و پاداش:
هنگامي که کاري را به طور کامل انجام داديد، به خودتان پاداش دهيد. کار شما ممکن است خيلي کوچک و يا بزرگ باشد. شما هم مي توانيد متناسب با کارتان براي خود جايزه و يا پاداش در نظر بگيريد. اين جايزه مي تواند خواندن يک مطلب جالب و ديدن يک فيلم و يا هر چه شما دوست داريد باشد
برای تمرکز فکر تکنیکهای زیادی وجود دارد که در اینجا چند نمونه دیگر آن را معرفی میکنیم. تکنیک اول را باید یکبار با استفاده از رادیو و یکبار با استفاده از تلویزیون انجام دهید، امّا چگونه؟ در مورد اول زمانی که به رادیو گوش میدهید، صدای رادیو را آنقدر کم میکنید که اگر کمتر از آن چیزی که هست بشود چیزی نشنوید، در این حالت سعی میکنید تا بشنوید که گوینده رادیو چه میگوید، با این تمرین شما تمام حواستان را متمرکز میکنید برای اینکه صدای رادیو را بشنوید و واژه ها گوینده را درک کنید. با این کار تمرکز فکر خود را افزایش میدهید و از دیگر فواید این تمرین افزایش دقت شنوایی شماست که در مبحث دقت اشاره خواهد شد. و امّا در مورد دوم سعی میکنید با قطع کردن صدای تلویزیون و نگاه کردن به گوینده تلویزیون و حرکت لبهای او تشخیص دهید که چه میگوید، در حقیقت سعی میکنید با لبخوانی تشخیص دهید که گوینده چه میگوید، امّا چگونه؟ زمانی که تلویزیون روشن است و مثلاً زمان پخش اخبار است، صدای تلویزیون را قطع میکنید و با نگاه به حرکت لبهای گوینده سعی میکنید خبر را درک کنید، با این کار فکر و حواستان متمرکز میشود برای درک آنچه که گوینده و مجری تلویزیون میگوید؛ شاید در ابتدای کار چیزی تشخیص ندهید، هیچ اشکالی ندارد، با هر بار تکرار تمرین سعی میکنید بیشتر درک کنید، این ادراک هیچ زمان به 100درصد نمیرسد یعنی هیچ وقت آنچه که گوینده میگوید با آنچه که شما درک کردهاید 100در صد مطابق نیست؛ چرا؟ چون تلفظ بعضی از واژه ها کاملاً شبیه به هم است، مثل «موز» و «بُز» یا «خدا» و «هدی»؛ بنابراین شما هیچ زمانی نمیتوانید دقیقاً آنچه که گوینده گفته است را درک کنید امّا هر بار که این تمرین را تکرار میکنید اشتباهات کمتر میشود، این تمرین خوبی است برای تمرکز فکر چون تمام حواس روی لبهای گوینده متمرکز میشود. سعی کنید این تمرینات را زیاد انجام دهید هر چقدر بیشتر انجام دهید میزان مهارت شما هم بیشتر میشود.
تکنیک بعدی که یکی از آموزشهای کلاسهای آموزش هیپنوتیزم هم هست، با استفاده از یک شمع انجام میشود؛ به این شکل که یک شمع روشن را در فاصلۀ مثلاً یک متری در یک اتاق تاریک روبروی خود قرار میدهید و سعی میکنید در زمانی حدود دو دقیقه بدون پلک زدن به شعله شمع نگاه کنید، بعد از دو دقیقه چشمها را میبندید و دستها را روی چشمها قرار میدهید، با اینکه چشمهایتان بسته است اما تصویر شعله شمع را میبینید، سعی میکنید این تصویر را نگه دارید هر چقدر که این تصویر را بیشتر نگه دارید بهتر است، حتی سعی کنید تصویر را مجسم کنید، این برای تمرکز فکر مفید است و تأثیر دارد.
تکنیک بعد هم مثل قبلی تجسمی است. در این تکنیک شمارش معکوس اعداد را در ذهن مجسم میکنید و اعداد را به شکل برجسته و رنگی و به شکل معکوس مثلاً از 300 شروع میکنید و 3 تا 3 تا یا از 200 شروع میکنید و 2 تا 2 تا و یا از 400 شروع میکنید و 4 تا 4 تا به عقب میشمارید یعنی 400، 396، 392، 388، 384، 380، به این شکل میشمارید در حالی که مثلاً 400 را برجسته و زرد رنگ، 396 را برجسته و شکلی رنگ، 392 را برجسته و قرمز رنگ در ذهن مجسم کرده و میبینید، سعی کنید آهنگ کار را حفظ کنید یعنی دقیقاً 4 تا 4 تا یا به دلخواه خود هر چند تا که میخواهید از عدد قبل کم کنید و بشمارید تا نظم کار به هم نخورد و برجستگی و رنگ اعداد را در ذهن ببینید؛ سعی کنید در شمارش دچار اشتباه نشوید همچنین سعی کنید در شمارش معکوس عددی را که از عدد قبل کم میکنید هم فرد باشد و همه زوج تا به یک روش عادت نکنید.
یکی دیگر از تکنیکهای تمرکز فکر که آن هم از سری تکنیکهای تجسمی است این است که شما یک آدم برفی را در ذهنتان مجسم میکنید و با 5 شماره این آدم برفی را آب میکنید. چگونه؟ به این شکل که با شمارۀ 1 آدم برفی را بدون سر ببینید، (در ذهنتان مجسم کنید) با شمارۀ 2 بخشی از تنه آدم برفی را آب میکنید، با شمارۀ 3، 4 و 5 هم به همین ترتیب یعنی آدم برفی را به پنج قسمت تقسیم میکنید که با هر شمارش تا عدد 5 آدم برفی آب میشود و شما این مراحل را در ذهن تجسم کرده و میبینید، در مراحل بعد و بالاتر این تمرین را با 10 شماره انجام میدهید یعنی جزئیتر و دقیقتر، بعد با 15 شماره و سپس با 20 شماره این تمرین را انجام میدهید.
تکنیک دیگر برای تمرکز فکر این است که شما باید سه موضوع مشخص و مجزا را انتخاب کنید مثلاً خاطرهای دارید یا خبری شنیدهاید یا یک مطلب علمی که برای شما جالب است را در نظر داشته باشید، سپس به هر یک از این موضوعات به شکل جداگانه سه دقیقه فکر کنید یعنی سه دقیقه به موضوع اول، سه دقیقه به موضوع دوم و سه دقیقه به موضوع سوم فکر کنید و در مدت زمانی که برای فکر کردن به یک موضوع اختصاص میدهید به هیچ وجه نباید به موضوعات دیگر به خصوص دو موضوع دیگری که قرار است به آن فکر کنید توجه داشته باشید و سعی کنید که هیچ موضوع دیگری ذهن شما را مشغول نکند به همین ترتیب در سه دقیقه دوم فقط به موضوع دوم و در سه دقیقه سوم فقط به موضوع سوم فکر کنید. به این ترتیب قدرت تمرکز فکر شما افزایش پیدا میکند و تا حدی میتوانید به شکل ارادی حواس خود را متمرکز کنید.
مطالعه در یک زمان و مکان ثابت یکی دیگر از روشهای تمرکز فکر است دائم جای خود را تغییر ندهيد، مثلاً اگر در حال تحصیل هستید، جای خود رادر کلاس عوض نکنید، مثلاً یک روز جلوی کلاس، یک روز وسط کلاس و یک روز آخر کلاس، و یا اگر در منزل هستید زمانی که میخواهید مطالعه کنید، مرتب مکان مطالعه خود را تغییر ندهید؛ یک مکان را مشخص کنید و در همان مکان مطالعه کنید، چرا که ذهن وقتی مطلبی را در آن مکان به خوبی یاد گرفت یک ذهنیت مثبت نسبت به آن مکان پیدا میکند و در دفعات بعد هم این ذهنیت مثبت به تمرکز فکر بیشتر، کمک میکند نکتۀ دیگر اینکه در مکانی که مطالعه میکنید استراحت نکنید و در جایی هم که استراحت میکنید مطالعه نکنيد؛ شاید بعضی بگویند مگر ما چند اتاق در منزل داریم که یکی برای استراحت و یکی برای مطالعه داشته باشیم؟ در جواب باید گفت: الزامی وجود ندارد که چند اتاق داشته باشید اگر یک اتاق هم دارید، در جایی که مطالعه میکنید استراحت نکنید (نخوابید) اگر خسته شدید و خوابتان گرفت بروید در گوشۀ دیگر اتاق و استراحت کنید که شاید دو قدم آن طرفتر باشد و در جایی هم که میخوابید و استراحت میکنید مطالعه جدی نداشته باشید اما روزنامه و مجله و امثال اینها که برای پرکردن اوقات فراغت است اشکالی ندارد.
نکتۀ دیگر برای دانشآموزان و افرادی که در حال تحصیل هستند اینکه سعی کنید ردیفهای جلو بنشینید و هر چه به معلم واستاد نزدیکتر باشید بهتر است. چون عوامل حواسپرتی خیلی کمتر است چرا که در ردیف اول فقط معلم و تخته را میبینید اما به هر میزان که از ردیف اول فاصله میگیرید ديگر عوامل محیطی هم بیشتر در حوزۀ دید شما قرار میگیرند و حواسپرتی بیشتر میشود، منظور این نیست که همه بروند و جلو بنشینند بلکه روی این سخن با کسانی است که ردیفهای جلو خالی است امّا آنها ردیفهای عقب را برای نشستن انتخاب میکنند، سعی کنید همیشه اگر برای یادگیری جایی میروید در اولین ردیفها بنشینید.
و اما زمان نیز یکی از عوامل تمرکز فکر است در مطالعه کردن، دو مقطع زمانی بیشتر از دیگر زمانها در مطالعه و یادگیری موثر است. اول صبح زود به دلیل اینکه مغز در طول شب استراحت کرده و آمادگی بیشتری برای یادگیری دارد. روانشناسان معتقدند 20 دقیقه مطالعۀ صبح برابر است با 30 دقیقه مطالعه بین روز است، در معارف اسلامی هم به این نکته تصریح شده که مستحب است انسان بین الطلوعین (زمان بین اذان صبح تا طلوب آفتاب) را بیدار باشد و بهتر است که در این زمان به تعلیم و تعلّم سپری شود. دانشمندان طی تحقیقی دریافتند که 10 الی 15 دقیقه قبل از طلوع آفتاب هر دو نیمکره مغز فعال هستند و در این زمان هر چه که مطالعه میکنید به خوبی یاد میگیرید و یا اگر تلقین به خود کنید تأثیر چند برابری خواهد داشت مثلاً در این مدت زمان به خود اینگونه تلقین کنید: «من موفق و سرفراز هستم، من شاداب هستم، من بانشاط و سرحال هستم، من روحیۀ قوی دارم، من استوار و محکم هستم، من قاطع و هدفمند هستم و ...» اگر چنین القائاتی به خود کنید تا انتهای روز روحیۀ بسیار خوبی خواهید داشت. امّا چگونه میتوان دریافت که هر دو نیمکرۀ مغز فعال است؟ در کتاب جسم و جان روشی برای دریافت این مطلب بیان شده به این شکل که صبح بعد از بیداری از خواب سوراخهای بینی خود را امتحان کنید تا ببینید هر دوی آنها باز هستند در حالی که در شرایط عادی فقط یکی از آنها باز هستند مگر زمانی که مغز فعال باشد و شما میدانید که هر سوراخ بینی که باز باشد نیمکره مخالف آن فعال است مثلاً اگر سوراخ سمت چپ باز باشد نیمکره راست فعال است و اگر سوراخ سمت راست باز باشد نیمکره سمت چپ فعال است.
زمان دیگری که برای مطالعه مناسب است، شب قبل از خواب است، چرا که شب قبل از خواب مطلب بعدی وجود ندارد که مزاحم مطالب مطالعه شده شوند بلکه در مطالعۀ قبل از خواب به اصطلاح مطلب در ذهن لنگر میاندازد. یک نکتۀ مهم دیگر در امر مطالعه این است که توجه داشته باشید فقط هنگام مطالعه نباید در محیط آرام و بیسر و صدا باشید بلکه بعد از مطالعه هم باید در یک محیط آرام و بیسر و صدا باشید، حتماً 2 تا 5 دقیقه بعد از مطالعه در همان مکان باقی بمانید تا مطالب به خوبی در ذهن جای گیرد، سپس به محیطهای شلوغ و پر سر و صدا وارد شوید. پس مطالعه در یک زمان و مکان مشخص هم باعث تمرکز فکر میشود و توجه داشته باشید این دو زمانی که گفته شد به عنوان بهترین زمانها بود نه اینکه فقط در این مقطع زمانی مطالعه کنید، سعی کنید خودتان را به همۀ زمانها عادت دهید و مطالعه را محدود به زمان خاصی نکنید امّا از بهترین زمانها هم بهترین استفاده را کنید.
چگونه به مطالعه علاقهمند شویم؟
برای اینکه با علاقه به مطالعه بپردازید و مطالعهای با شور و شوق و انگیزه داشته باشید، چند راه وجود دارد:
اول اینکه هدف مطالعه را مشخص کنید، یعنی هدف از خواندن يك مطلب یا کتاب رسیدن به یک نتیجهای است، زمانی که مطالعه را شروع میکنيد همواره این نتیجه را در نظر داشته باشید مثلاً هدف از خواندن فلان کتاب کسب نمرۀ قبولی در امتحاني است که از این کتاب گرفته میشود. برای اینکه به مطالعه این کتاب علاقهمند شوید همواره نمرۀ قبولی را در نظر بگیرید که با مطالعۀ این کتاب بدست آوردهاید، به این شکل خود را به مطالعۀ آن مطلب علاقهمند کنید.
دوم اینکه سعی کنید اطلاعات اولیه ای در مورد موضوعی که می خواهید بخوانید بدست آورید، این اطلاعات باعث ایجاد انگیزه میشود و با ایجاد شور و شوق باعث میشود که مطالعه را دنبال کنید و تمرکز بیشتری روی آن داشته باشید، به یک مثال توجه کنید، شما فوتبال را از هاکی روی یخ بیشتر دوست دارید چرا؟ چون اطلاعاتی راجع به فوتبال دارید از قوانین و مقررات آن آگاهی دارید، مثلاً میدانید که آفساید چیست؟ اُوت چیست؟ کجا پنالتی میشود؟ و ... امّا در مورد هاکی روی یخ نه؛ در مطالعه هم همین وضعیت وجود دارد، کتابی را که میخواهید مطالعه کنید اول از قسمتهایی شروع کنید که به آن علاقهمند هستید، مثلاً در یک کتاب اول از فصل 6 خوشتان میآید، بعد 3، بعد 8 و همینطور سایر فصول، از هر فصلی که آنرا بیشتر دوست دارید شروع کنید.
امّا گاهی نمیشود مطالعه را از فصل یا صفحۀ مورد علاقه شروع کرد؛ چرا که از فصل 5 که خوشتان می آید ادامۀ فصول قبل است و بدون مطالعه فصول قبل قابل درک نیست ، به این ترتیب مجبور هستید از ابتدا کتاب را مطالعه کنید؛ نخواندن هم چاره کار نیست، چرا که ما به خیلی کتابها علاقه نداریم اما مجبور هستیم آنها را بخوانیم و یاد بگیریم و امتحان دهیم، برای رفع این مشکل یک روش وجود دارد که شاید در ابتدا خندهدار به نظر بیاید، امّا فوقالعاده موثر است و آن اینکه زمانی که از کتابی خوشتان نمیآید به زور آنرا نخوانید، سعی کنید اول در خودتان شور و شوق ایجاد کنید و با اشتیاق شروع به مطالعه کنید، چگونه؟ برای این کار در ابتدا کمی با کتاب بازی کنید مثلاً بگوئید «ریاضی جان تو چقدر نازی، چقدر بامزهای، من تو را خیلی دوست دارم، مطالب تو چقدر آسان و شیرین است و . . .»
سعی کنید این بازی کردن 20 یا 30 ثانیه و حداکثر 1 دقیقه بیشتر طول نکشد چرا که اگر قرار باشد همین بازی کردن باعث اتلاف وقت بشود نه تنها ایجاد تمرکز نمیکند بلکه عامل حواسپرتی هم میشود، بعد از اینکه با این روش شور و شوقی نسبت به مطالعه در خود ایجاد کردید. بلافاصله مطالعه را شروع کنید.
امّا شاید برای شما هم پیش آمده باشد زمانی که شروع به مطالعه میکنید خوابتان میگیرد بعضیها هم که مشکل بیخوابی دارند زمانی که به سراغ مطالعه میروند مثل اینکه قرص خواب خوردهاند، به سرعت به خواب میروند. اینکه چرا در زمان مطالعه خوابمان میآید علتهای مختلفی دارد.
دلیل اول- یکی از دلایل خوابآلودگی در هنگام مطالعه کندخوانی است وقتی که چشم مدت طولانی روی واژه ها مکث میکند دچار خستگی و خوابآلودگی میشود.
دلیل دوم- رعایت نکردن اصول صحیح نشستن و وضعیت بدنی درست در هنگام مطالعه است مثلاً به شکل دراز کش یا لم داده و کج و کوله مطالعه کردن از عوامل خوابآلودگی در هنگام مطالعه است.
دلیل سوم- مطالعه کردن با معده پر از غذا؛ بلافاصله بعد از غذا مطالعه نکنید اجازه دهید مدتی زمان بگذرد بعد شروع به مطالعه کنید.
دلیل چهارم- استفاده بیش از حد از چشمهاست مثلاً بیش از اندازه به تماشای تلویزیون یا مانیتور کامپسوتر پرداختهاید که در نتیجۀ آن چشمها خسته شدهاند و زمانی که شروع به مطالعه میکنید خوابتان میآید.
دلیل پنجم- این است که دستگاه گوارش شما به خوبی عمل نمیکند، برای رفع این مشکل هم میتوانید در طول شبانهروز یک عدد سیب بخورید. سیب از میوههای بسیار مفید است، سيب برای خیلی از امراض و شادابی و نشاط و طراوت مفید است، در تقویت حافظه هم تأثیر بسزایی دارد.
دلیل ششم- این است که مطلبی که مطالعه میکنید سنگین است در نتیجه ذهن شما خسته میشود و خوابتان میگیرد و دیگر دلایل مثل تنظیم نبودن نور محیط، مناسب نبودن دمای هوا، در فضایی که مطالعه میکنید اگر نور کم و دما بالا باشد باعث کسالت و خوابآلودگی میشود؛ اگر این دلایل برطرف شود در هنگام مطالعه دیرتر خوابتان میگیرد.
چگونه درک مطلب خود را افزايش دهيم؟
چکيده: يکي از مهمترين مهارتهاي يادگيري، درک مطلب مي باشد. هر چه ادراک و دريافت بهتر باشد، يادگيري و يادآوري مطالب نيز آسان تر مي شود. براي درک بهتر بايد هدف و انگيزه داشت. به خاطر داشته باشيد که مطالعه بدون هدف و پيش زمينه همچون گردابي است که فرد را در خود گرفتار مي کند.
هدف مطالعه
هدف مطالعه ارتباط دادن مطالب جديد با مطالبي است که از قبل مي دانيد، اگر راجع به موضوع پيش زمينه اي نداشته باشيد و بخواهيد آن را در ذهن خود جاي دهيد، مثل اين است که بخواهيد آب را در دستان خود نگه داريد. مي بينيد که اين کار غير ممکن است و به زودي مطالب از ذهن شما خارج مي شود.
به عنوان مثال سعي کنيد اين اعداد را بخوانيد و بخاطر بسپاريد:
خواندن و حفظ کردنش سخت است نه؟ 4 2 3 6 1 5 7
اين يکي آسان تر است، بخاطر اينکه کوتاهتر شده است. 4 2 3 6 – 1 5 7
و اين يکي از همه آسان تر است، چون به ترتيب اعداد نوشته شده و به خاطر پيش زمينه اي که داريد به راحتي آن را حفظ مي کنيد. 7 6 5 4 – 3 2 1
اگر ورزش را دوست داشته باشيد، چون پيش زمينه اي براي خواندن، فهميدن و به خاطر سپردن مطالب ورزشي در ذهن خود داريد، خواندن مطالب ورزشي براي شما بسيار آسان تر مي شود.
تقويت مهارت مطالعه و درک مطلب
براي درک مطلب نياز به انگيزه، تمرکز، پيش زمينه و روش مطالعه صحيح داريد
در اينجا توصيه هايي براي تقويت اين مهارت ذکر مي کنيم
1- اطلاعات عمومي خود را افزايش دهيد.
با خواندن کتاب، روزنامه و مجله اطلاعات عمومي خود را گسترش دهيد و به رويدادهاي اطراف خود علاقه نشان دهيد.
2- با ساختار پاراگراف آشنا شويد.
معمولا هر پاراگراف با مقدمه اي شروع شده و با نتيجه اي پايان مي يابد. اغلب اولين جمله به توصيف کلي مطالب مي پردازد و زمينه را براي توضيح بيشتر فراهم مي کند. پس به جملات اول هر پاراگراف بيشتر توجه کنيد تا بتوانيد موضوع بحث را بهتر تشخيص دهيد. همچنين به دنبال نشانه ها، کلمات و عباراتي باشيد که نشان دهنده تغيير موضوع مورد بحث مي باشند.
3- حدس بزنيد و پيش بيني کنيد.
يک خواننده باهوش و زرنگ هميشه سعي مي کند تا نظرات نويسنده، سؤالها و موضوعهاي بعدي را حدس بزند. اين کار باعث کنجکاوي و افزايش دقت خواننده مي شود.
4- به شيوه تنظيم مطالب توجه کنيد.
آيا مطالب بر اساس ترتيب زماني نوشته شده اند و يا بر اساس درجه اهميت؟ ترتيب مطالب بر اساس کاربرد آنهاست و يا بر اساس دشواري آنها؟ اين کار به تنظيم مطالب در ذهن کمک مي کند.
5- در خود انگيزه و علاقه ايجاد کنيد.
پيش از آنکه مطلبي درس داده شود، نگاهي گذرا به آن بيندازيد. سؤالاتي در مورد آن از خود بپرسيد و با هم کلاسي ها در مورد آن صحبت کنيد. هر چه انگيزه و علاقه شما بيشتر باشد، درک شما نيز بهتر خواهد شد.
6- به نکاتي که به فهم مطلب کمک مي کند توجه کنيد.
به عکس ها، نمودارها، جدول ها و سرفصل ها توجه کنيد. اولين و آخرين پاراگراف هر بخش را بخوانيد.
7- مطالب را خلاصه نويسي و دوره کنيد.
يک بار خواندن کتاب هيچ گاه کافي نيست. براي فهم عميق تر بايد زير مطالب مهم را خط بکشيد، خلاصه کنيد و دوره نماييد.
8- از تکنيکي منظم و منسجم استفاده کنيد.
هنگام مطالعه از يک روش منظم استفاده کنيد تا به آن روش مسلط شويد. يکي از بهترين روشها، شامل مراحل پيش خواني، پرسش، خواندن، بازگويي و تعريف و دوره مطالب مي باشد.
9- با تمرکز و توجه کامل مطالعه کنيد.
يک خواننده خوب هميشه با تمرکز و توجه کامل مطالعه مي کند و هيچ مطلبي را نخوانده باقي نمي گذارد. پس تا موضوعي را کاملا نفهميده ايد، به سراغ موضوع بعدي نرويد
خواندن بدون فراموشی یا سیستم هشت مرحلهای مطالعه
این مرحله برای وقتی است که کتابی را برای اولین بار تهیه میکنید. در این مرحله کتاب را یک بررسی مختصر میکنید به این شکل که بدانید درباره چیست؟ درباره چه موضوعی است؟ فهرست آنرا می بنید، دارای چند فصل است؟ چند صفحه دارد؟ و یک اطلاعاتی از این دست را درباره کتاب بدست میآورید. توجه کنید کتابهایی را که قبلاً دیدهاید و یا قسمتی از آنرا خوانده اید از این مرحله معاف هستند. این مرحله ممکن است یک دقیقه طول بکشد، یا شاید پنج دقیقه یا بیشتر، زمان این مرحله بستگی به حجم کتاب دارد.
2- بررسی اولیّه یک فصل یا یک بخش از کتاب
در مرحلۀ دوم بخشی را که می خواهید بخوانید انتخاب میکنید، بعد عنوان فصل را می بنید، تیترها و جاهایی که درشتتر از دیگر مطالب نوشته شده را میبینید، به مطالبی که رنگی نوشته شده دقت میکنید و در انتهای فصل هم اگر خلاصه یا نتیجهگیری و یا پرسشی وجود داشت به آن هم نگاهی میاندازید. در این مرحله متن را نمیخوانید، فقط یک سری اطلاعات اولیه از این فصل را بدست. منظور از اطلاعات اولیه این است که بدانید موضوع مطالب این فصل درباره چیست؟ و امکان دارد یک دقیقه یا دو دقیقه و یا بیشتر طول بکشد این هم بستگی به حجم آن فصل یا قسمت از کتاب دارد. در بعضی مواقع که حجم فصل زیاد است مثلاً 50 یا 60 صفحه است میتوانید آنرا به چند جزء کوچکتر تقسیم کنید.
در مرحلۀ سوم با توجه به اطلاعاتی که در مرحلۀ دوم از فصل مورد نظر بدست آوردهاید، چند سوال در ذهنتان و یا روی کاغذ طرح میکنید، شاید این سوالات خیلی کلی باشند و یا شاید اساساً جواب آنها درون متن نباشد. هدف از این طرح سوال ایجاد تمرکز در هنگام مطالعه است، چرا که با این کار در مراحل بعد که خواندن متن را انجام میدهید با تمرکز بیشتری متن را میخوانید، چرا که به دنبال جواب سوالات خود میگردید. همۀ دانشمندان و مکتشفین و مخترعین بزرگ که به این موفقیتها رسیدهاند و چیز جدیدی را کشف کردهاند به این دلیل بوده که دارای ذهن فعالی بودهاند و همیشه سوالاتی در ذهن داشتهاند که به دنبال جواب آن میگشتهاند.
این سوالگذاری باعث کنجکاوی و خلاقیت میشود، همه دیده بودند که سیب از درخت میافتد، امّا هیچ کس توجهی به آن نداشت، این نیوتن بود که پرسید چرا سیب از درخت به پایین افتاد. دانشمندان علم موفقیت توصیه میکنند که همیشه سوالاتی را در ذهن خود طرح کنید و سعی کنید که این سوالات مثبت باشد و همیشه به دنبال جواب این سوالات بگردید، مثلاً چگونه میتوانم بهترین باشم؟ چگونه میتوانم در درس و تحصیل موفقتر باشم؟ چگونه میتوانم ثروتمندتر باشم؟ چگونه میتوانم یک دوست خوب باشم؟ چگونه میتوانم نزد دیگران محبوبتر باشم؟ و ...
صبحها زمانی که از خواب بیدار میشوید، شبها قبل از خوابیدن چند سوال مثبت در ذهن خود طرح کنید، این گونه سوالات خیلی موثر است. ضمناً توجه داشته باشید که این کارها اصلاً وقتگیر نیست و به زمان زیادی نیاز ندارد.
در این مرحله متن را میخوانید ، به هر نکتۀ کلیدی که میرسيد آنرا همان لحظه یادداشت میکنید، نمیگوئید باشد برای بعد یا این صفحه را بخوانم و یا این فصل تمام شود بعد نکات مربوط به این قسمت را مینویسم، به هیچ وجه پشت گوش نیندازید همان لحظهای که نکتۀ مهمی را میبینید یادداشت کنید و به شکل کلیدی هم یادداشت کنید. در قسمت خواندن هر قسمتی را که نفهمیدید روی آن معطل نشوید یا برنگردید که دوباره آن را بخوانید فقط یک علامت سوال (؟) در کنار آن قرار میدهید، بعضی وقت ها ممکن است در ادامۀ مطلب توضیح آن ابهامی که برای شما پیش آمده وجود داشته باشد و ابهامی که داشتید برطرف شود و اگر هم توضیحی در آن مورد وجود نداشته باشد خواهم گفت که چه کنید؟ اما در این مرحله نکات مهم را به شکل خطی پشت سر هم یادداشت میکنید، در این مرحله کاری به الگوی یادآوری یا طرح شبکهای ندارید.
مرحلۀ پنجم بازنگری است، در این مرحله نکاتی كه در مرحلۀ قبل نوشته بودید را یک بار بررسی میکنید، یعنی بررسی میکنید آیا با دیدن آن نکات میتوانید جملات و مطالب مربوط به آنها را به خاطر آورید یا نه؟ اگر توانستید که خیلی خوب است ولی اگر نتوانستید و احیاناً با دیدن نکتهای مطالب مربوط به آنرا به یاد نیاوردید، دوباره به متن مراجعه میکنید و جمله یا مطلبی که دربارۀ آن نکته است را میخوانید و اگر هم احتمالاً احتیاج به تصحیح داشت این کار را انجام میدهید.
علت اینکه با دیدن نکته کلیدی جملۀ مربوط به آنرا به یاد نمی آورد دو چیز است: 1- کم یادداشت کردهاید و يا 2- بد یادداشت کردهاید. در مورد اول مثلاً باید 5 نکته را یادداشت میکردهاید امّا 3 نکته را یادداشت کردهاید، یعنی یادداشتهایتان ناقص است. عدهای فکر میکنند واژه کلیدی یعنی اینکه خیلی از قسمتها را حذف کنند، بعضیها به گونهای یادداشتبرداری میکنند که بعداً خودشان هم نمیفهمند که چه یادداشت کردهاند، و در مورد دوم نکتهای یادداشت کردهاید که کلیدی نبوده است.
در این مرحله مطالبی كه در مرحلۀ چهارم یادداشت کردهاید و در مرحلۀ پنجم مورد بازنگری قرار دادهاید را بر روی یک الگوی یادآوری یا طرح شبکهای یا درخت حافظه دستهبندی میکنید.
در مرحله هفتم که مرحلۀ تفکر و امتحان است، از آنچه که در مراحل قبل انجام دادهاید یک امتحان از خودتان میگیرید، یعنی الگویی که در مرحلۀ قبل رسم کرده اید را در ذهن مجسم کنید، ارتباط نکات با یکدیگر را، اینکه هر شاخهای چه مطالبی داشت و در کل جزء به جزء الگوی یادآوری را در ذهن مجسم میکنید و سعی میکنید آنها را به یاد بیاورید و روی یک کاغذ رسم کنید در این مرحله شاید بعضی از قسمتها را به یاد نیاورید، امّا فوراً و بلافاصله به الگوی یادآوری اصلی مراجعه نکنید بلکه وقتی چیزی را به یاد نیاوردید کمی صبر کنید و روی آن موضوع فکر کنید، بعد از تفکر اگر چیزی به یاد نیاوردید، آن وقت به الگوی اصلی مراجعه کنید. در این صورت ذهن از قبل آمادگی لازم را پیدا کرده و با مراجعه به الگوی اصلی مطلب بگونهای در ذهن ثبت میشود که برای مدت طولانی باقی خواهد ماند. رسم الگویی شبیه به الگوی اصلی خیلی مفید و موثر است. حتماً برای شما هم پیش آمده که امتحانی را دادهاید که مثلاً دوازده سوال داشته است و شما به ده سوال آن جواب دادهاید اما جواب دو سوال دیگر را هر چقدر فکر کردهاید به یاد نیاوردهاید، بعد از امتحان که به کتاب مراجعه کردهاید با تعجب دیدهاید جواب هر دو را میدانستهاید اما در آن لحظه چیزی به یاد نمیآوردید، امکان دارد پاسخ آن ده سوالی که سر جلسه امتحان جواب دادهاید را فراموش کنید امّا این دو سوال را هرگز، یعنی برای مدت طولانی آنها را به خاطر خواهید داشت، چرا که سرجلسۀ امتحان خیلی روی آنها فکر کرده بودید و ذهن با آمادگی که از آن تفکر بدست آورده بود، جواب آن دو سوال را به خوبی و برای مدت طولانی نگهداری میکند.
در مرحلۀ مرور الگویی که رسم کرده بودید را همانند یک معلم برای خودتان یا شخص دیگری توضیح دهید.
هفت مرحلۀ قبل، مراحل یادگیری بودند و جالب است که بدانید یادگیری نمی تواند ضامن یادآوری باشد ، مرحلۀ مرور که همان یادآوری است را بلافاصله پس از مرحلۀ امتحان انجامدهید چرا که فرایند ادارک در سه مرحله شکل میگیرد: خواندن، یادگیری، یادآوری، خیلی از افراد در دو مرحلۀ اول مشکل چندانی ندارند یعنی مطالب را میخوانند و یاد هم میگیرند اما زمان یادآوری که میرسد دچار مشکل میشوند مرور که که همان یادآوری است چند مرحله دارد که در شکل درست اجرا شدن نتیجۀ باورنکردنی از آن خواهید گرفت. احتمالاً شما هم راجع به «جی 5» امثال اینها چیزهایی شنیدهاید، در این قسمت بنا به مناسبتی که پیش آمده چگونگی عملکرد آن را توضیح میدهیم.
در مرور که اشاره شد دارای مراحلی است جدیت نقش مهمی دارد. یعنی با جدیت همۀ مراحل را طبق توضیحاتی که میدهم انجام دهید. اولین کار که مرحلۀ اول هم هست مرور بلافاصله بعد از تفکر و امتحان است با این کار همۀ مطالب در ذهنتان ثبت میشوند بعد از این مرحله همۀ این مطالب در ذهن باقی میماند تا 24 ساعت بعد در این مرحله که دومین مرحلۀ مرور است برای حفظ همه مطالب و فراموش نکردن، یکبار دیگر الگوی یادآوری را مرور میکنید ، با این کار همه مطالب در ذهن باقی میماند تا یک هفتۀ بعد، در این مرحله که سومین مرحلۀ مرور است یکبار دیگر الگوی یادآوری را مرور میکنید ؛ و اینکه گفته شد یک هفته، برای اطمینان بیشتر از حفظ و ماندگاری همۀ مطالب است وگرنه از 7 تا 10 روز هم امکان عدم فراموشی بخشی از مطالب هست و این فاصلۀ زمانی بین 7 الی 10 روز برای افراد مختلف فرق می کند امّا برای اطمینان بیشتر کمترین زمان یعنی یک هفته را مد نظر قرار میدهیم، بعد از این مرور، در مرحلۀ بعد که مرحلۀ چهارم است بعد از گذشت یک ماه از مرور قبل دوباره الگوی یادآوری را مرور میکنید ، بعد از این مرحله که مرحلۀ پنجم است پس از گذشت چهار ماه از مرور قبل، یکبار دیگر الگو را مرور میکنید. دقت داشته باشید این زمانهایی که گفته شد ابتدای آن از همان تاریخ مرور قبل است یعنی اینکه اگر اولین مرور مثلاً در تاریخ 9/3/83 شکل گرفته، مرحله دوم در تاریخ 10/3/83 مرحلۀ سوم در تاریخ 17/3/83 ، مرحلۀ چهارم در تاریخ 17/4/83 و مرحلۀ پنجم در تاریخ 17/8/83 شکل میگیرد. شاید سوالی پیش بیاید که این همه مرور خیلی وقتگیر نیست؟ در جواب باید گفت که این روشی که ارائه شد روی صدها و هزاران نفر تجربه شده است که تمام این مراحل هشتگانه یادگیری و پنجگانه مرور به اندازۀ دو بار خواندن معمولی وقت نیاز دارد نکته دیگر اینکه اجرای این روشها روی همۀ درسها و مطالب ضرورتی ندارد بلکه میتوانید آنرا فقط روی دروس و مطالبی که دارای اهمیت بیشتری هستند و برای یادگیری و مرور آنها به وقت بیشتری نیاز دارید اجرا کنید.
در اینجا شاید کسی بپرسد که ما یکی یا دوتا طرح که نداریم یا ده یا بیست تا طرح که نداریم، یک نفر کنکوری باید دهها جلد کتاب را بخواند و امتحان بدهد، بنابراین باید دهها طرح و الگوی یادآوری رسم کند، اگر قرار باشد همۀ اینها را هم در تاریخهای معین چندین بار مرور کند که باید یک منشی استخدام کند، چگونه میتواند همۀ این تاریخها را منظم و دقیق مورد توجه داشته باشد؟ در جواب باید گفت که خیر نیازی به استخدام منشی نیست، شما این مطالب را فرا میگیرید که راحتتر عمل کنید، با کمترین زحمت بیشترین نتیجه را بدست آورید. برای حل این مشکل از این به بعد که این سیستم را اجرای میکنید یک کلاسور یا پوشهای تهیه کنید و طرحهای مربوط به درسهای مختلف را دستهبندی میکنید و درون کلاسور یا پوشه قرار دهید، مثلاً طرحهای زیستشناسی، فیزیک، عربی، ریاضی، معارف و ... هر یک را به طور جداگانه در کلاسور یا پوشه طبقهبندی میکنید، بعد در قسمت بالای طرحها یا در سمت چپ یا در سمت راست تاریخهایی را که باید در آن روز آن طرح را مرور کنید مینویسید و یک مربع هم در کنارش میکشید و حالا هر روز قبل از اینکه درس آن روز را بخوانيد نگاه میکنید که کدام طرح تاریخ مرورش فرا رسیده است و آن را مرور میکنید و بعد از مرور یک علامت درون مربع میگذارید به اين معني كه این طرح در تاریخ معین خودش مرور شد و به همین منوال تاریخهای بعدی را هم تعیین میکنید. پس توجه داشته باشید مرور بر خواندن مقدم است امکان دارد در یک روز یک مرور داشته باشید در یک روز دیگر سه مرور و در روزی دیگر ده مرور و بعضی روزها هم شاید طرحی برای مرور کردن نداشته باشید.
امروزه متخصصین یادگیری به اتفاق معتقدند این روش یادگیری کاملترین و بهترین روش مطالعه است حتی اگر هر هشت مرحله را هم نتوانید انجام دهید باز تأثیر گذار خواهد بود. این مراحل مرور تجربه شده است و دانشآموزان و دانشجویانی که این روش را عمل کردهاند نتایج باورنکردنی بدست آوردهاند، عدهای شاید تصور کنند که این روشها فقط در مطالب حفظی کاربرد دارد، در آینده اشاره خواهد شد که این روش در همۀ مباحث از جمله مباحث محاسباتی، یادگیری زبانهای خارجی و همۀ مطالب کاربرد دارد
